Werken met onderaannemers: nieuwe verplichtingen
Wie samenwerkt met onderaannemers moet actief controleren of die geen illegaal verblijvende derdelanders tewerkstellen. Bovendien is het voor onderaannemers in risicosectoren verboden om het volledige contract door te geven aan een volgende schakel in de keten.
In het kort
Wie samenwerkt met onderaannemers krijgt in Vlaanderen te maken met een strengere zorgvuldigheidsplicht: je moet controleren of je rechtstreekse onderaannemer geen illegaal verblijvende derdelanders (personen van buiten de EER of Zwitserland) tewerkstelt. Daarnaast geldt in specifieke sectoren een verbod op volledige doorstuwing van een contract naar een volgende onderaannemer. Niet-naleving riskeert zware strafrechtelijke sancties (niveau 4 Sociaal Strafwetboek).
Let op — invoeringsdatum: de strengere zorgvuldigheidsplicht was oorspronkelijk gepland voor 1 januari 2025, maar is uitgesteld naar 1 januari 2026 omdat de bijhorende Vlaamse controlerapplicatie nog niet klaar was. Er geldt bovendien een overgangsperiode van 6 maanden zonder sancties. Raadpleeg een expert voor de meest actuele stand van zaken.
Zorgvuldigheidsplicht: wat moet je doen?
Als aannemer of intermediaire aannemer ben je verplicht maatregelen te treffen zodat je rechtstreekse onderaannemer geen illegaal verblijvende derdelanders tewerkstelt of zonder vergunning een zelfstandige activiteit uitoefent.
Dit houdt twee concrete stappen in:
1. Documenten opvragen
Je verzamelt de volgende gegevens bij je rechtstreekse onderaannemer:
- Identificatie- en contactgegevens van de onderaannemer zelf.
- Persoonlijke gegevens en verblijfsrechtelijke status van buitenlandse werknemers of zelfstandigen die worden ingezet.
Welke documenten precies, hangt af van de situatie:
| Situatie | Vereiste documenten |
|---|---|
| Intracommunautaire dienstverlening | Geldig paspoort of gelijkgesteld document; bewijs van verblijfsrecht (> 3 maanden) in de lidstaat van verblijf; Limosa-meldingsbewijs; A1-verklaring |
| Werk waarvoor in België een arbeidsvergunning of beroepskaart vereist is | Geldig paspoort; bewijs van wettig verblijf; geldige Belgische toelating tot arbeid of beroepskaart; eventueel bewijs van DIMONA-aangifte |
2. Schriftelijke verklaring vragen
Je rechtstreekse onderaannemer moet schriftelijk bevestigen dat hij geen illegaal verblijvende derdelanders tewerkstelt of zonder de juiste vergunningen zelfstandig laat werken.
Een modelverklaring (Word-document) is beschikbaar via Fisc@West.
Wat als de onderaannemer de documenten niet aanlevert?
In dat geval ben je verplicht dit te melden aan de sociaalrechtelijke inspectie.
Vlaamse controlerapplicatie
De Vlaamse Regering voorziet een applicatie waarmee aannemers en intermediaire aannemers bepaalde gegevens van hun rechtstreekse onderaannemers digitaal kunnen controleren. Documenten zoals paspoorten moeten echter altijd rechtstreeks worden opgevraagd. (De applicatie was nog niet operationeel bij de originele invoeringsdatum — zie de opmerking over de uitgestelde datum hierboven.)
Verbod op volledige doorstuwing van het contract
Onderaannemers mogen het volledige contract dat ze met hun medecontractant hebben afgesloten, niet integraal doorgeven aan een andere partij. Ook het louter behouden van een coördinerende rol — zonder zelf uitvoerende taken op te nemen — is verboden.
Dit verbod geldt in volgende sectoren:
| Sector | Wettelijke grondslag |
|---|---|
| Bouw (werken in onroerende staat) | Art. 30bis RSZ-wet |
| Vleesnijverheid | — |
| Verhuissector | — |
Het verbod is niet van toepassing op hoofdaannemers die rechtstreeks met de opdrachtgever werken. Het doel is sociale dumping bestrijden en arbeidsveiligheid waarborgen.
Sancties bij niet-naleving
Wie de zorgvuldigheidsplicht of het verbod op volledige doorstuwing niet naleeft, riskeert niveau 4-sancties onder het Sociaal Strafwetboek:
| Type | Bedrag / duur |
|---|---|
| Strafrechtelijke gevangenisstraf | 6 maanden tot 3 jaar |
| Strafrechtelijke geldboete | € 4.800 tot € 48.000 |
| Administratieve geldboete (alternatief) | € 2.400 tot € 24.000 |
De boetebedragen zijn geïndexeerd en kunnen jaarlijks wijzigen.
Praktische tips
- Controleer de inhoudingsplicht via checkinhoudingsplicht.be — verplicht in fraude-gevoelige sectoren.
- Vergeet de RSZ-verplichtingen in de bouw niet — die gelden parallel aan deze nieuwe regels.
- Twijfel je over jouw specifieke situatie? Raadpleeg een expert in sociaal recht.
Zoals besproken in het seminarie “Werken met (buitenlandse) onderaannemers” (Claeys & Engels — Dieter Dejonghe, Veerle Van Keirsbilck): ketenaansprakelijkheid, schijnzelfstandigheid, Limosa, A1-verklaringen en Vlaamse zorgvuldigheidsplicht zijn nauw met elkaar verweven. Raadpleeg de volledige seminariebundel voor verdieping.
